Vua và Tốt đấu Vua: đối Vua và quy tắc ô vuông
Trong tàn cuộc Vua và Tốt đấu Vua, hai câu hỏi quyết định kết quả. Thứ nhất, Vua đối phương có đuổi kịp Tốt không? Dùng quy tắc ô vuông: Vua đứng trong hình vuông từ Tốt tới hàng phong cấp thì đuổi kịp. Thứ hai, khi Vua đã chặn trước Tốt, ai giữ đối Vua? Bên mạnh thắng nếu Vua của mình chiếm được ô quan trọng phía trước Tốt; nếu bên yếu giữ được đối Vua, ván cờ hòa.
Quy tắc ô vuông: Vua có đuổi kịp Tốt không?
Thay vì đếm từng nước, hãy vẽ trong đầu một hình vuông: một cạnh đi từ Tốt thẳng tới ô phong cấp, rồi dựng hình vuông về phía Vua đối phương. Nếu Vua đối phương đứng trong hình vuông (hoặc tới lượt nó đi và bước vào được), Vua đuổi kịp. Nếu không, Tốt tự chạy về phong Hậu.
Lưu ý: Tốt còn ở hàng xuất phát (hàng 2) được đi 2 ô ở nước đầu, nên hãy vẽ hình vuông như thể Tốt đã đứng ở hàng 3.
5
4321abcdefgh
Trắng đi trước. Vua đen ở ngoài hình vuông: hãy đẩy Tốt về phong Hậu.
54321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Đối Vua (opposition) là gì?
Hai Vua không bao giờ được đứng cạnh nhau. Vì thế khi hai Vua đứng đối diện trên cùng một cột, cách nhau đúng một ô, bên phải đi buộc phải lùi hoặc né sang bên, nhường đường cho Vua kia. Bên không phải đi trong thế đó được gọi là giữ đối Vua. Đây là "vũ khí" chính trong mọi tàn cuộc Tốt.
7654321abcdefghCó những thế cờ mà chỉ một lượt đi quyết định thắng hay hòa. Trong thế dưới đây, Tốt trắng đã lên e6:
7654321abcdefghBên phòng thủ cần nhớ: khi Vua đã đứng trước Tốt, hãy lùi thẳng về ô trước Tốt (ở đây là d8 rồi e8) để Vua trắng không chiếm được ô bên cạnh ô phong cấp.
Vua đi trước Tốt: quy tắc ô thứ 6
Muốn thắng, Vua bên mạnh phải đi trước Tốt, không đi theo sau. Có một quy tắc rất dễ nhớ: nếu Vua trắng đứng được ở hàng 6, ngay trước Tốt (với Tốt không phải Tốt biên), Trắng luôn thắng, bất kể tới lượt ai đi. Từ đó Vua trắng luôn giành được đối Vua hoặc chiếm ô bên cạnh ô phong cấp.
Vua trắng đã đứng ở hàng 6 trước Tốt. Trắng đi trước: dùng một nước Tốt để Đen phải đi trong thế đối Vua, rồi chiếm ô cạnh ô phong cấp.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Mẹo: nước Tốt là "nước chờ" quý giá trong tàn cuộc Tốt, vì nó đổi lượt đi mà không làm Vua rời vị trí. Đừng đẩy hết Tốt quá sớm: giữ lại một nước Tốt dự trữ để giành đối Vua khi cần.
Khi nào ván cờ hòa?
- Vua bên yếu chặn ngay trước Tốt và giữ đối Vua: bên mạnh không qua được, đẩy Tốt lên thì Vua đen lùi về ô phong cấp và cuối cùng là pat hoặc mất Tốt.
- Tốt biên (cột a hoặc h): Vua phòng thủ chạy được về góc trước Tốt là hòa, dù Vua bên mạnh đứng ở đâu.
- Vua bên mạnh đi sau Tốt quá xa: Vua đen chặn trước và Tốt không có hộ tống.
7654321abcdefghTóm tắt
- Vua đối phương ở ngoài hình vuông của Tốt: đẩy Tốt, không cần Vua giúp.
- Ở trong hình vuông: đưa Vua đi trước Tốt, tranh ô quan trọng ở hàng 6.
- Dùng đối Vua và nước Tốt dự trữ để buộc Vua đối phương nhường đường.
- Bên phòng thủ: chặn ngay trước Tốt, giữ đối Vua, và chạy về góc nếu là Tốt biên.
Luyện thêm với bài tập tàn cuộc Tốt và bài tập phong cấp. Muốn nắm các nguyên tắc chung cho mọi tàn cuộc, đọc lại bài tàn cuộc cờ vua cơ bản.
Câu hỏi thường gặp
Quy tắc ô vuông trong cờ vua là gì?
Vẽ một hình vuông có một cạnh đi từ Tốt tới ô phong cấp. Nếu Vua đối phương đứng trong hình vuông đó (hoặc bước vào được ngay khi tới lượt), nó đuổi kịp Tốt; nếu không, Tốt chạy về phong Hậu mà không cần Vua của mình giúp.
Đối Vua (opposition) là gì?
Đối Vua là khi hai Vua đứng đối diện trên cùng cột (hoặc hàng) cách nhau đúng một ô, và bên không phải đi là bên "giữ đối Vua". Bên phải đi buộc phải nhường đường, vì Vua không được bước vào ô cạnh Vua đối phương.
Vua và Tốt đấu Vua có luôn thắng không?
Không. Nếu Vua bên yếu đứng được ở ô ngay trước Tốt và giữ đối Vua đúng cách, ván cờ hòa. Bên mạnh thắng chắc khi Vua của mình đứng được ở ô thứ 6 (với Đen là ô thứ 3) ngay trước Tốt, trừ trường hợp Tốt biên.
Vì sao Tốt cột a và cột h thường hòa?
Với Tốt biên, Vua phòng thủ chỉ cần chạy về góc trước Tốt là không thể bị đuổi ra: bên mạnh ép quá thì Vua đen hết nước đi và ván cờ hòa vì pat.
Nguồn tham khảo
Thực hành ngay
Luật nắm vững nhất khi được dùng trong ván thật. Chọn một cách để bắt đầu: