Các thế chiếu hết kinh điển trong cờ vua
Các thế chiếu hết kinh điển là những hình mẫu chiếu hết (chiếu bí) lặp lại trong hàng triệu ván cờ, nên được đặt tên riêng. Người mới nên thuộc: chiếu hết hàng cuối, chiếu hết ngạt (Mã chiếu Vua bị vây kín), chiếu hết Philidor (thí Hậu rồi chiếu hết ngạt), Anastasia (Mã và Xe), kiểu Ả Rập (Xe và Mã ở góc), Hậu và Tượng ở h7 và hai Xe. Nhận ra hình là thấy ngay nước thắng.
1. Chiếu hết hàng cuối
Thế hay gặp nhất ở mọi trình độ: Xe hoặc Hậu chiếu dọc hàng cuối, Vua bị chính các Tốt của mình nhốt lại. Bài riêng về thế này: chiếu hết hàng cuối, kèm đòn thí quân để mở hàng cuối và cách phòng bằng "lỗ thở".
7
65432
1abcdefg
h2. Chiếu hết ngạt (Mã chiếu Vua bị vây kín)
Khi Vua bị chính quân của mình bao quanh, chỉ một nước chiếu của Mã là đủ: không quân nào chặn được nước chiếu của Mã, và Vua không còn ô để chạy. Thế điển hình là Vua ở góc h8, Xe g8 và hai Tốt g7, h7 đứng cạnh.
Trắng đi và chiếu hết trong 1 nước.
765
4321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
3. Chiếu hết Philidor: thí Hậu để chiếu hết ngạt
Khi ô g8 chưa bị lấp, Trắng có thể thí Hậu ở g8 để buộc Xe đen tự lấp ô đó, rồi Mã chiếu hết ngạt. Đòn này mang tên danh thủ Pháp François-André Danican Philidor (thế kỷ 18), dù đã được ghi lại từ trước đó. Trong thế dưới đây, Mã h6 khống chế g8 nên Vua đen không thể ăn Hậu.
Trắng đi và chiếu hết trong 2 nước. Đừng tiếc quân Hậu!
7654
321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
4. Chiếu hết Anastasia (Mã và Xe)
Mã ở e7 khống chế hai ô g8 và g6, Tốt g7 chặn đường còn lại; Xe chỉ cần chiếm cột h là chiếu hết. Tên gọi lấy từ cuốn tiểu thuyết Anastasia und das Schachspiel (1803). Thường Trắng mở cột h bằng cách thí Hậu ở h7.
7654321abcdefghTrắng đi và chiếu hết trong 2 nước theo kiểu Anastasia.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
5. Chiếu hết kiểu Ả Rập (Xe và Mã ở góc)
Một trong những thế chiếu hết cổ nhất, có từ các sách cờ Ả Rập hơn 1.000 năm trước. Vua ở góc, Xe chiếu ở ô ngay cạnh, và Mã vừa bảo vệ Xe vừa khống chế ô thoát còn lại.
Trắng đi và chiếu hết trong 1 nước.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
6. Hậu và Tượng ở h7 (h2)
Hậu đi trước, Tượng phía sau trên cùng đường chéo (gọi là "khẩu đội") nhắm vào ô h7, nơi chỉ được Vua bảo vệ. Hậu ăn ở h7 có Tượng yểm trợ, Vua không ăn lại được. Vì vậy khi Vua đã nhập thành, đừng để Mã f6 (hay f3) bị đuổi đi mà không có quân nào khác che h7.
Trắng đi và chiếu hết trong 1 nước.
76543
21abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
7. Hai Xe và Hậu với Xe: "chiếu hết bậc thang"
Hai quân nặng (hai Xe, hoặc Hậu và Xe) thay nhau chiếu, đẩy Vua lùi từng hàng một về mép bàn cờ rồi chiếu hết, như bước xuống một chiếc thang. Đây là kỹ thuật phải làm thành thạo trong tàn cuộc; xem từng bước trong bài chiếu hết bằng hai Xe.
Cách học các thế chiếu hết cho nhớ lâu
- Học hình, không học nước: nhớ vị trí các quân (Mã e7 + Xe cột h, Mã f6 + Xe h7…), vì trong ván thật thế cờ hiếm khi giống hệt.
- Luyện theo chủ đề: giải liền 10 đến 20 bài cùng một kiểu để mắt quen hình.
- Nhìn từ phía phòng thủ: biết Mã f6 che h7, lỗ thở cứu Vua khỏi hàng cuối… giúp bạn không bị chiếu hết theo đúng những hình mẫu này.
Luyện thêm với bài tập chiếu hết ngạt, chiếu hết hàng cuối và chiếu hết 2 nước. Muốn ôn lại luật, xem bài chiếu và chiếu hết.
Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu thế chiếu hết kinh điển?
Sách cờ ghi lại vài chục hình mẫu có tên riêng, nhưng người mới chỉ cần nắm khoảng 6 đến 8 thế hay gặp nhất: chiếu hết hàng cuối, chiếu hết ngạt, chiếu hết Philidor, Anastasia, kiểu Ả Rập, Hậu và Tượng ở h7, và chiếu hết bằng hai Xe.
Chiếu hết ngạt là gì?
Chiếu hết ngạt (smothered mate) là khi Mã chiếu hết một Vua bị chính quân của mình vây kín xung quanh, không còn ô nào để chạy. Chỉ Mã làm được, vì Mã là quân duy nhất nhảy qua được quân khác.
Vì sao nên học thuộc các thế chiếu hết?
Vì phần lớn đòn tấn công trong ván thật đều dẫn tới một trong những hình mẫu này. Khi đã quen hình, bạn nhận ra cơ hội chiếu hết ngay lập tức thay vì phải tính từng biến, và cũng thấy trước nguy hiểm để phòng thủ.
Chiếu hết và chiếu bí có khác nhau không?
Không. Chiếu hết và chiếu bí là hai cách gọi của cùng một điều: Vua bị chiếu mà không còn cách nào thoát, ván cờ kết thúc.
Nguồn tham khảo
Thực hành ngay
Luật nắm vững nhất khi được dùng trong ván thật. Chọn một cách để bắt đầu: