Tàn cuộc cờ vua cơ bản cho người mới

Tàn cuộc (cờ tàn) là giai đoạn cuối ván cờ, khi phần lớn quân đã đổi và trên bàn chỉ còn Vua, Tốt cùng vài quân. Người mới cần nhớ 6 nguyên tắc: đưa Vua lên làm quân chiến đấu, tạo Tốt thông, đẩy Tốt thông đi phong Hậu, đặt Xe phía sau Tốt thông, đổi quân khi đang hơn quân và không vội: tàn cuộc thắng bằng tính toán, không bằng tốc độ.

Tàn cuộc là gì, vì sao quan trọng?

Một ván cờ có ba giai đoạn: khai cuộc (ra quân), trung cuộc (tấn công, phòng thủ) và tàn cuộc. Không có ranh giới cứng, nhưng khi hai Hậu đã đổi và mỗi bên còn khoảng vài quân, bạn đang ở tàn cuộc.

Rất nhiều ván của người mới tới tàn cuộc với thế thắng nhưng lại hòa hoặc thua, chỉ vì không biết đẩy Tốt đúng cách hay để Vua đứng yên ở góc. Học tàn cuộc giúp bạn biến một Tốt lợi thế thành một Hậu mới, và đó là cách thắng phổ biến nhất ở mọi trình độ.

Nguyên tắc 1: Đưa Vua lên trung tâm

Trong khai cuộc và trung cuộc, Vua phải trốn sau Tốt. Tàn cuộc thì ngược lại: Hậu đã đổi, không còn ai chiếu hết được, nên Vua là một quân mạnh (giá trị chiến đấu khoảng 4 điểm). Việc đầu tiên khi vào tàn cuộc thường là đưa Vua về trung tâm.

87654321abcdefgh

CoVua.info

Nguyên tắc 2: Tạo Tốt thông

Tốt thông là Tốt không còn Tốt đối phương nào chặn phía trước (trên cùng cột và hai cột bên cạnh). Nó chỉ có thể bị chặn bằng quân hoặc Vua, và đối phương phải dồn sức giữ nó. Bên hơn Tốt nên đẩy Tốt ở cánh mình đông hơn để tạo Tốt thông. Đôi khi có thể tạo Tốt thông bằng cách thí Tốt phá vỡ, như trong thế cờ nổi tiếng dưới đây.

87654321abcdefgh

CoVua.info

♟ Thử ngay

Trắng đi trước: thí Tốt để tạo một Tốt thông, Vua đen ở quá xa sẽ không đuổi kịp.

87654321abcdefgh

CoVua.info

Kéo quân trên bàn cờ để đi.

↺ Làm lại💡 Gợi ý

Nguyên tắc 3: Tốt thông phải được đẩy

Một câu nổi tiếng của danh thủ Aron Nimzowitsch: "Tốt thông là kẻ tội phạm, phải bị nhốt lại". Với bên có Tốt thông, điều đó có nghĩa là đẩy nó lên càng sớm càng tốt, có Vua hoặc quân đi kèm bảo vệ, buộc đối phương phải bỏ quân chặn. Với bên phòng thủ: chặn ngay ô phía trước Tốt thông, tốt nhất bằng Vua hoặc Mã.

Khi Tốt lên tới hàng cuối, nó được phong cấp, gần như luôn thành Hậu. Muốn biết Vua đối phương có đuổi kịp Tốt hay không, hãy dùng quy tắc ô vuông: chỉ cần nhìn, không phải tính từng nước.

Nguyên tắc 4: Đặt Xe phía sau Tốt thông

Tàn cuộc Xe là loại tàn cuộc hay gặp nhất. Quy tắc vàng (gọi là quy tắc Tarrasch): Xe nên đứng phía sau Tốt thông, dù là Tốt của mình hay của đối phương. Xe đứng sau Tốt của mình thì càng mạnh dần khi Tốt tiến lên; Xe đứng trước Tốt thì bị chính Tốt cản đường và trở nên thụ động.

87654321abcdefgh

CoVua.info

Nguyên tắc 5: Đang hơn quân thì đổi quân

Hơn quân rồi thì đổi các quân còn lại (nhất là đổi Hậu), không đổi Tốt. Càng ít quân trên bàn, lợi thế càng rõ và đối phương càng ít cơ hội phản công. Ngược lại, bên đang thua quân nên tránh đổi quân và cố đổi Tốt: nếu bên mạnh hết Tốt, nhiều thế cờ hơn một quân nhẹ cũng không chiếu hết được. Xem lại giá trị các quân cờ để biết đổi thế nào là có lợi.

Lưu ý vài tàn cuộc "hơn mà vẫn hòa": chỉ còn Vua và một Tượng hoặc một Mã thì không chiếu hết được, Tượng khác màu thường hòa, và Tốt biên (cột a, h) với Tượng không cùng màu ô phong cấp cũng hay hòa. Xem thêm ở bài các trường hợp hòa.

Nguyên tắc 6: Không vội, và cẩn thận với thế hết nước đi

Trong tàn cuộc thường không có đòn chiến thuật bất ngờ, nên bạn có thời gian. Hãy tính kỹ trước mỗi nước Tốt, vì Tốt không đi lùi được. Khi đối phương chỉ còn Vua, hãy kiểm tra mỗi nước đi xem Vua đó còn ô để đi không: nếu không còn nước hợp lệ mà lại không bị chiếu, đó là hết nước đi (pat) và ván cờ hòa. Đây là cách người mới đánh rơi thắng lợi nhiều nhất trong tàn cuộc Hậu.

Nên học tàn cuộc nào trước?

1. Chiếu hết bằng Hậu và chiếu hết bằng Xe: phải làm được trong vòng 1 phút.
2. Vua và Tốt đấu Vua: quy tắc ô vuông và đối Vua, nền móng của mọi tàn cuộc Tốt.
3. Tàn cuộc Xe cơ bản: Xe sau Tốt thông, Vua đi kèm Tốt.