Nhập thành trong cờ vua: luật, điều kiện và cách đi
- 1. Nhập thành trong cờ vua: luật, điều kiện và cách đi
- 2. Bắt tốt qua đường (en passant) là gì?
- 3. Phong cấp trong cờ vua: luật phong Hậu và phong cấp dưới
- 4. Chiếu và chiếu hết (chiếu bí) trong cờ vua
- 5. Các trường hợp hòa trong cờ vua
- 6. Ký hiệu cờ vua: cách đọc và ghi nước đi
- 7. Luật thi đấu cờ vua: chạm quân, đồng hồ và nước đi sai luật
Nhập thành là nước đi đặc biệt duy nhất trong cờ vua di chuyển hai quân cùng lúc: Vua đi 2 ô về phía một quân Xe, rồi Xe nhảy qua Vua và đứng ngay cạnh Vua. Chỉ được nhập thành khi Vua và Xe đó chưa từng di chuyển, giữa hai quân không có quân nào, Vua không đang bị chiếu và không đi qua hay dừng lại ở ô bị đối phương tấn công.
Nhập thành giúp bạn làm hai việc trong một nước: đưa Vua từ giữa bàn cờ vào góc an toàn phía sau hàng Tốt, đồng thời đưa Xe từ góc bàn cờ ra gần trung tâm để tham gia chiến đấu. Vì vậy đây là một trong những nước đi quan trọng nhất của giai đoạn khai cuộc.
Cách nhập thành
Có hai kiểu nhập thành, tùy Vua đi về phía Xe nào:
- Nhập thành cánh Vua (còn gọi là nhập thành ngắn): Vua đi 2 ô sang phải về phía Xe h1, Xe h1 sang f1.
- Nhập thành cánh Hậu (nhập thành dài): Vua đi 2 ô sang trái về phía Xe a1, Xe a1 sang d1.
7654321a
bcde
fgh| Kiểu nhập thành | Vua | Xe | Ký hiệu |
|---|---|---|---|
| Cánh Vua (ngắn) | Trắng e1 → g1 Đen e8 → g8 | Trắng h1 → f1 Đen h8 → f8 | O-O |
| Cánh Hậu (dài) | Trắng e1 → c1 Đen e8 → c8 | Trắng a1 → d1 Đen a8 → d8 | O-O-O |
Dù nhập thành về bên nào, Vua luôn đi đúng 2 ô. Khi nhập thành cánh Hậu, Xe đi 3 ô vì ở phía đó có thêm ô b1 (b8).
7654321abcdefghThế cờ sau 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4 Bc5 4.d3 Nf6. Trắng hãy nhập thành cánh Vua.
7
6
54
3
21abcd
efghKéo quân trên bàn cờ để đi.
4 điều kiện để được nhập thành
- Vua chưa từng di chuyển trong ván cờ.
- Xe dùng để nhập thành chưa từng di chuyển. Nếu Xe h1 đã đi nhưng Xe a1 chưa đi, bạn vẫn nhập thành cánh Hậu được.
- Không có quân nào đứng giữa Vua và Xe, dù là quân của bạn hay của đối phương.
- Vua an toàn trong suốt nước đi: Vua không đang bị chiếu, không đi qua ô bị quân đối phương tấn công và không dừng lại ở ô bị tấn công.
Hai điều kiện đầu là vĩnh viễn: một khi Vua (hoặc Xe đó) đã đi, quyền nhập thành mất luôn cho đến hết ván. Hai điều kiện sau chỉ là tạm thời: khi quân cản đường đã đi chỗ khác hoặc ô không còn bị tấn công, bạn lại được nhập thành.
Những trường hợp không được nhập thành
Vua đang bị chiếu
7654321abcdefghVua phải đi qua ô bị tấn công
7654321abcdefghTrắng muốn nhập thành nhưng một bên đang bị cấm. Hãy nhập thành về phía hợp lệ.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Có quân đứng giữa Vua và Xe
Mọi ô giữa Vua và Xe phải trống. Ví dụ khi Mã trắng vẫn còn ở b1, Trắng chưa thể nhập thành cánh Hậu dù ô b1 không nằm trên đường đi của Vua. Vì vậy, muốn nhập thành, trước hết bạn cần đưa Mã, Tượng (và Hậu, nếu nhập thành cánh Hậu) ra khỏi hàng cuối.
7654321abcdefghNhững hiểu lầm thường gặp
- "Xe đang bị tấn công thì không được nhập thành" – Sai. Luật chỉ quan tâm đến các ô của Vua. Xe bị tấn công (hoặc phải đi qua ô bị tấn công) vẫn nhập thành bình thường.
- "Ô b1 bị tấn công thì không được nhập thành cánh Hậu" – Sai. Khi nhập thành cánh Hậu, Vua chỉ đi qua d1 và dừng ở c1. Ô b1 chỉ cần trống, bị tấn công cũng không sao.
- "Đã từng bị chiếu thì mất quyền nhập thành" – Sai. Nếu bạn thoát chiếu bằng cách che hoặc bắt quân đang chiếu (Vua không di chuyển), quyền nhập thành vẫn còn nguyên.
- "Nhập thành xong thì Vua được đi tiếp" – Sai. Nhập thành là một nước đi trọn vẹn, sau đó đến lượt đối phương.
Ký hiệu nhập thành
Khi ghi lại ván cờ, nhập thành cánh Vua được ghi là 0-0, nhập thành cánh Hậu là 0-0-0, dùng chung cho cả
Trắng và Đen. Luật FIDE dùng số 0; các phần mềm cờ và định dạng PGN (kể cả CoVua.info) dùng chữ O hoa: O-O,
O-O-O. Hai cách viết có cùng ý nghĩa.
Khi nào nên nhập thành?
Lời khuyên quen thuộc cho người mới là nhập thành sớm, thường trong khoảng 10 nước đầu, ngay sau khi đã đưa Mã và Tượng ra khỏi hàng cuối. Vua ở lại giữa bàn cờ quá lâu dễ bị tấn công khi các cột giữa được mở ra.
- Nhập thành cánh Vua nhanh hơn (chỉ cần dọn 2 ô) và Vua thường an toàn hơn, nên được dùng nhiều nhất.
- Nhập thành cánh Hậu cần dọn 3 ô nhưng đưa Xe thẳng vào cột d ở giữa bàn cờ, thích hợp khi bạn muốn tấn công.
- Sau khi nhập thành, hạn chế đẩy các Tốt che chắn trước Vua, vì mỗi Tốt rời chỗ là một lỗ hổng cho đối phương.
Trong tàn cuộc, khi đã ít quân trên bàn cờ, Vua nên tiến ra giữa để tham gia chiến đấu. Lúc đó nhập thành không còn quan trọng nữa.
Câu hỏi thường gặp
Nhập thành có tính là một nước đi không?
Có. Dù hai quân cùng di chuyển, nhập thành chỉ tính là một nước đi của Vua. Đi xong là đến lượt đối phương.
Vua đã đi rồi quay về ô cũ thì có nhập thành được không?
Không. Chỉ cần Vua đã di chuyển một lần trong ván (kể cả đi rồi quay lại e1 hoặc e8) là mất quyền nhập thành vĩnh viễn, cả hai cánh.
Đang bị chiếu có nhập thành được không?
Không. Bạn phải thoát chiếu trước. Nếu thoát chiếu bằng cách che hoặc bắt quân đang chiếu (không đi Vua) thì ở các nước sau vẫn nhập thành được.
Có bắt buộc phải nhập thành không?
Không bắt buộc. Nhưng phần lớn các ván cờ, nhập thành sớm giúp Vua an toàn hơn và đưa Xe vào trận nhanh hơn.
Khi chơi cờ trên bàn cờ thật, nhập thành thế nào cho đúng luật?
Dùng một tay, đi Vua trước rồi mới đến Xe. Theo luật FIDE, nếu bạn cố ý chạm vào Xe trước rồi mới chạm Vua thì không được nhập thành về phía Xe đó ở nước này.
Trên CoVua.info nhập thành bằng cách nào?
Kéo Vua đi 2 ô về phía Xe (ví dụ e1 → g1), Xe sẽ tự động nhảy sang ô bên cạnh Vua. Nếu nhập thành không hợp lệ, bàn cờ sẽ không cho đi.
Nguồn tham khảo
Thực hành ngay
Luật nắm vững nhất khi được dùng trong ván thật. Chọn một cách để bắt đầu: