Ký hiệu cờ vua: cách đọc và ghi nước đi
- 1. Nhập thành trong cờ vua: luật, điều kiện và cách đi
- 2. Bắt tốt qua đường (en passant) là gì?
- 3. Phong cấp trong cờ vua: luật phong Hậu và phong cấp dưới
- 4. Chiếu và chiếu hết (chiếu bí) trong cờ vua
- 5. Các trường hợp hòa trong cờ vua
- 6. Ký hiệu cờ vua: cách đọc và ghi nước đi
- 7. Luật thi đấu cờ vua: chạm quân, đồng hồ và nước đi sai luật
Ký hiệu cờ vua (ký hiệu đại số) là cách ghi lại nước đi bằng chữ và số. Mỗi ô có một tên gồm chữ cái của cột (a–h) và
số của hàng (1–8), ví dụ e4. Mỗi nước đi được ghi bằng chữ cái của quân cờ + ô đến: Nf3 là Mã đi tới f3. Tốt không có
chữ cái, nên e4 là Tốt đi tới e4. Thêm x khi bắt quân, + khi chiếu, # khi chiếu hết,
0-0 khi nhập thành.
Biết đọc ký hiệu, bạn có thể học từ sách, xem lại ván cờ của các kỳ thủ hàng đầu và ghi lại ván của chính mình. Đây là hệ thống duy nhất được Liên đoàn Cờ vua Quốc tế (FIDE) công nhận trong thi đấu.
Tên các ô trên bàn cờ
Nhìn từ phía quân Trắng, các cột được đánh chữ từ a (bên trái) đến h (bên phải), các hàng được đánh số từ 1 (hàng gần Trắng) đến 8 (hàng gần Đen). Tên ô = chữ của cột + số của hàng. Hệ thống này không đổi khi nhìn từ phía Đen.
7
65432
1a
b
c
d
e
fghMẹo nhớ: ô a1 (góc dưới bên trái của Trắng) luôn là ô tối. Khi xếp bàn cờ, ô ở góc dưới bên phải của mỗi người chơi phải là ô sáng.
Chữ cái của các quân cờ
| Quân | Tiếng Anh | Ký hiệu quốc tế | Sách tiếng Việt thường dùng |
|---|---|---|---|
| Vua | King | K | V |
| Hậu | Queen | Q | H |
| Xe | Rook | R | X |
| Tượng | Bishop | B | T |
| Mã | Knight | N | M |
| Tốt | Pawn | không có chữ | không có chữ |
Luật FIDE cho phép mỗi nước dùng chữ cái theo ngôn ngữ của mình, nên trong sách tiếng Việt bạn có thể gặp Mf3 thay cho
Nf3. Phần mềm và các trang cờ quốc tế, kể cả CoVua.info, dùng chữ cái tiếng Anh.
Cách ghi một nước đi
| Loại nước đi | Cách ghi | Ví dụ | Ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| Quân đi | chữ quân + ô đến | Nf3 | Mã đi tới f3 |
| Tốt đi | chỉ ô đến | e4 | Tốt đi tới e4 |
| Quân bắt | chữ quân + x + ô | Bxe5 | Tượng bắt quân ở e5 |
| Tốt bắt | cột của Tốt + x + ô | exd5 | Tốt cột e bắt quân ở d5 |
| Nhập thành cánh Vua | 0-0 | 0-0 | Vua sang g1 (g8), Xe sang f1 (f8) |
| Nhập thành cánh Hậu | 0-0-0 | 0-0-0 | Vua sang c1 (c8), Xe sang d1 (d8) |
| Phong cấp | nước Tốt + chữ quân mới | e8Q hoặc e8=Q | Tốt tới e8, phong Hậu |
| Bắt tốt qua đường | như Tốt bắt, có thể thêm e.p. | exd6 e.p. | Tốt e5 bắt qua đường, dừng ở d6 |
| Chiếu | thêm + | Bb5+ | Tượng tới b5 và chiếu |
| Chiếu hết | thêm # (hoặc ++) | Qh4# | Hậu tới h4, chiếu hết |
Xem chi tiết các luật đặc biệt trong các bài: nhập thành, phong cấp, bắt tốt qua đường, chiếu và chiếu hết.
Khi hai quân giống nhau cùng đi được tới một ô
Nếu hai quân cùng loại (ví dụ hai Mã) đều đi được tới cùng một ô, bạn thêm cột xuất phát của quân đã đi vào sau chữ cái quân cờ:
Nbd2 là Mã ở cột b đi tới d2. Nếu hai quân đứng cùng một cột thì thêm số hàng thay cho cột: R1e2 là Xe ở
hàng 1 đi tới e2.
Cả hai Mã trắng (b1 và f3) đều đi được tới d2. Hãy đi nước Nbd2.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Đọc một ván cờ hoàn chỉnh
Các nước đi được đánh số theo cặp: số thứ tự, nước của Trắng, rồi nước của Đen. Ví dụ phần mở đầu của khai cuộc Ý:
1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4 Bc5 4.d3 Nf6 5.0-0
1.e4 e5– Nước 1: Tốt trắng e2 lên e4, Tốt đen e7 xuống e5.2.Nf3 Nc6– Mã trắng g1 tới f3 (tấn công Tốt e5), Mã đen b8 tới c6 (bảo vệ Tốt e5).3.Bc4 Bc5– Hai bên đưa Tượng ra c4 và c5.4.d3 Nf6– Trắng đẩy Tốt d lên d3, Đen đưa Mã g8 tới f6.5.0-0– Trắng nhập thành cánh Vua. Nếu Đen cũng nhập thành, nước đó được ghi là5...0-0.
7654321abcdefghBạn cầm Trắng. Hãy đi theo ký hiệu: 1.e4 e5 2.Nf3 (máy sẽ đi nước của Đen).
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Các dấu đánh giá nước đi
Trong sách và bài bình luận, sau nước đi thường có thêm dấu để đánh giá. Các dấu này không thuộc luật cờ, chỉ thể hiện ý kiến của người bình luận:
| Dấu | Ý nghĩa |
|---|---|
! | Nước đi hay |
!! | Nước đi xuất sắc |
? | Nước đi sai |
?? | Nước đi sai nghiêm trọng |
!? | Nước đi đáng chú ý, nhiều rủi ro |
?! | Nước đi đáng ngờ |
Ghi biên bản khi thi đấu
Trong các giải cờ tiêu chuẩn theo luật FIDE, mỗi người chơi phải tự ghi cả nước của mình và của đối thủ, lần lượt từng nước, rõ ràng và bằng ký hiệu đại số, vào tờ biên bản. Biên bản được dùng để giải quyết tranh chấp (ví dụ khi xét lặp lại thế cờ) và lưu lại ván đấu. Với cờ nhanh và cờ chớp, người chơi thường không phải ghi biên bản.
Khi chơi trên CoVua.info, mọi nước đi được ghi tự động. Sau khi ván kết thúc, bạn có thể tải tệp PGN hoặc sao chép PGN để lưu lại hay mở bằng phần mềm cờ khác.
Câu hỏi thường gặp
N trong ký hiệu cờ vua là quân gì?
N là quân Mã (tiếng Anh: Knight). Vì chữ K đã dùng cho Vua (King), quân Mã được ký hiệu bằng chữ N.
Tại sao ký hiệu của quân Tốt không có chữ cái?
Theo luật FIDE, Tốt được nhận ra nhờ không có chữ cái đứng trước. Ví dụ e4 là một nước Tốt, còn Ne4 là nước Mã.
1...e5 nghĩa là gì?
Dấu ba chấm cho biết đây là nước đi của Đen ở nước thứ 1. Cách viết này dùng khi nước của Đen đứng một mình, không đi kèm nước của Trắng ngay trước nó.
Đánh cờ có bắt buộc phải ghi biên bản không?
Trong các giải cờ tiêu chuẩn theo luật FIDE, mỗi người chơi phải tự ghi cả nước của mình và của đối thủ. Cờ nhanh và cờ chớp thì thường không bắt buộc. Khi chơi online, hệ thống tự ghi lại toàn bộ ván cờ.
PGN là gì?
PGN (Portable Game Notation) là định dạng tệp văn bản dùng ký hiệu đại số để lưu ván cờ. Hầu hết phần mềm và trang cờ vua đều đọc được tệp PGN.
Nguồn tham khảo
Thực hành ngay
Luật nắm vững nhất khi được dùng trong ván thật. Chọn một cách để bắt đầu: