Chiếu và chiếu hết (chiếu bí) trong cờ vua
- 1. Nhập thành trong cờ vua: luật, điều kiện và cách đi
- 2. Bắt tốt qua đường (en passant) là gì?
- 3. Phong cấp trong cờ vua: luật phong Hậu và phong cấp dưới
- 4. Chiếu và chiếu hết (chiếu bí) trong cờ vua
- 5. Các trường hợp hòa trong cờ vua
- 6. Ký hiệu cờ vua: cách đọc và ghi nước đi
- 7. Luật thi đấu cờ vua: chạm quân, đồng hồ và nước đi sai luật
Chiếu là khi Vua bị một quân đối phương tấn công. Bên bị chiếu bắt buộc phải thoát chiếu ngay ở nước tiếp theo bằng một trong ba cách: đi Vua sang ô an toàn, chặn đường chiếu, hoặc bắt quân đang chiếu. Chiếu hết (còn gọi là chiếu bí) là khi Vua bị chiếu mà không có cách nào thoát: bên bị chiếu hết thua ván cờ. Chiếu hết là mục tiêu của mọi ván cờ vua.
Chiếu là gì?
Vua đang bị chiếu khi nó đứng trên ô bị ít nhất một quân của đối phương tấn công. Ngay khi bị chiếu, việc duy nhất bạn được làm là thoát chiếu, mọi kế hoạch khác phải gác lại.
Hai quy tắc đi kèm:
- Không được tự đưa Vua vào ô bị tấn công, kể cả ô cạnh Vua đối phương.
- Không được đi một quân nếu việc đó làm lộ Vua của mình ra trước quân đối phương (quân đó đang bị ghim).
765432
1abcde
fgh3 cách thoát chiếu
Với thế cờ ở trên, Trắng có đủ cả ba cách:
- Đi Vua sang ô không bị tấn công: Vua e1 sang d1, f1 hoặc f2 (ô d2 đã có Tượng của mình).
- Chặn đường chiếu bằng một quân của mình: Tượng d2 sang e3, đứng giữa Xe đen và Vua trắng.
- Bắt quân đang chiếu: Xe a8 bắt Xe e8. Đây là cách tốt nhất, vì Trắng vừa thoát chiếu vừa ăn được một Xe, lại còn chiếu ngược lại Vua g8.
Khi bị chiếu, hãy xét cả ba cách theo thứ tự bắt → chặn → đi Vua rồi mới chọn. Nhiều người mới chỉ nghĩ tới việc chạy Vua và bỏ lỡ nước bắt quân chiếu.
Vua trắng đang bị chiếu. Hãy thoát chiếu bằng cách tốt nhất.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Chiếu hết là gì?
Chiếu hết xảy ra khi Vua đang bị chiếu và cả ba cách thoát chiếu đều không làm được: Vua không còn ô an toàn để đi, không quân nào chặn được đường chiếu, và không quân nào bắt được quân đang chiếu. Ván cờ kết thúc ngay, bên chiếu hết thắng.
7
65432
1abcdefghKiểu chiếu hết trên rất hay gặp ở người mới chơi, gọi là chiếu hết hàng cuối: Vua đã nhập thành, ba Tốt phía trước chưa đi, nên chỉ cần một Xe hoặc Hậu đối phương chiếm được hàng cuối là xong.
Trắng đi và chiếu hết trong 1 nước.
7654321abcdefghKéo quân trên bàn cờ để đi.
Cách phòng chiếu hết hàng cuối: khi có thời gian, hãy đẩy một Tốt trước Vua lên một ô (ví dụ h2–h3) để Vua có "lỗ thở", hoặc giữ một Xe ở hàng cuối để canh.
Phân biệt chiếu, chiếu hết và hết nước đi
| Vua đang bị chiếu? | Còn nước đi hợp lệ? | Kết quả | |
|---|---|---|---|
| Chiếu | Có | Có | Ván tiếp tục, phải thoát chiếu |
| Chiếu hết | Có | Không | Bên bị chiếu hết thua |
| Hết nước đi (pat) | Không | Không | Ván cờ hòa |
Trường hợp cuối rất dễ nhầm với chiếu hết. Xem thêm bài các trường hợp hòa trong cờ vua để không biến một ván thắng thành ván hòa.
Chiếu hết nhanh nhất: 2 nước
Ván cờ ngắn nhất có thể kết thúc bằng chiếu hết chỉ sau 2 nước: 1.f3 e5 2.g4 Qh4#. Hai nước Tốt f và g của Trắng mở toang đường chéo e1–h4, và Hậu đen chiếu hết Vua trắng mà không quân nào chặn được.
7654
321ab
cd
efghBài học: ở đầu ván, đừng đẩy các Tốt f và g một cách vội vàng khi Vua còn ở e1.
Mẹo để chiếu hết và tránh bị chiếu hết
- Trước mỗi nước đi, xem mọi nước chiếu của cả hai bên. Người chơi mạnh thường kiểm tra theo thứ tự: chiếu, bắt quân, đe dọa.
- Nhập thành sớm để Vua an toàn (xem bài nhập thành).
- Dồn Vua đối phương ra mép bàn cờ: Vua ở mép hoặc ở góc có ít ô để chạy, nên dễ bị chiếu hết hơn.
- Phối hợp nhiều quân: một quân hiếm khi chiếu hết được một mình; thường cần một quân chiếu và một quân khác (hoặc chính Vua của bạn) khống chế ô chạy.
Câu hỏi thường gặp
Chiếu hết và chiếu bí có khác nhau không?
Không. "Chiếu bí" là cách gọi khác của chiếu hết (tiếng Anh: checkmate). Bên bị chiếu hết thua ván cờ.
Khi chiếu có phải hô "chiếu" không?
Không bắt buộc. Luật FIDE không yêu cầu báo chiếu; người bị chiếu tự phải nhận ra. Khi chơi vui, nhiều người vẫn hô "chiếu" như một phép lịch sự.
Vua có bị ăn không?
Không bao giờ. Ván cờ kết thúc ngay khi Vua bị chiếu hết, trước khi Vua có thể bị bắt. Cũng vì vậy mà không được đi nước nào để Vua của mình bị chiếu.
Lỡ đi nước để Vua mình bị chiếu thì sao?
Đó là nước đi không hợp lệ. Trên CoVua.info, bàn cờ không cho đi nước như vậy. Trong thi đấu theo luật FIDE, đi nước không hợp lệ sẽ bị phạt và có thể bị xử thua.
Chiếu hết nhanh nhất là mấy nước?
Hai nước: 1.f3 e5 2.g4 Qh4#. Bên Trắng đi hai nước Tốt yếu làm hở đường chéo trước Vua, và Hậu đen chiếu hết ngay.
Quân đang bị ghim có chiếu được Vua đối phương không?
Có. Theo luật FIDE, Vua vẫn bị coi là đang bị chiếu kể cả khi quân tấn công nó không được phép di chuyển vì sẽ làm lộ Vua của chính bên đó.
Nguồn tham khảo
Thực hành ngay
Luật nắm vững nhất khi được dùng trong ván thật. Chọn một cách để bắt đầu: