Bắt tốt qua đường (en passant) là gì?

Bắt tốt qua đường (tiếng Pháp: en passant) là luật cho phép một quân Tốt bắt Tốt đối phương vừa tiến 2 ô từ vị trí xuất phát và dừng ngay bên cạnh nó. Tốt bắt đi chéo lên ô mà Tốt kia vừa lướt qua, như thể Tốt kia chỉ đi 1 ô. Bạn chỉ được bắt ngay ở nước tiếp theo; bỏ qua là mất quyền.

Đây là một trong những luật ít được biết đến nhất của cờ vua, nên không ít người chơi mới tưởng đối thủ "đi sai luật" khi gặp nó lần đầu. Thực ra luật này rất đơn giản khi bạn hiểu lý do nó tồn tại.

Vì sao có luật bắt tốt qua đường?

Bình thường Tốt chỉ đi thẳng 1 ô, nhưng ở nước đi đầu tiên của mình, Tốt được phép đi 2 ô. Nếu không có luật bắt tốt qua đường, một Tốt có thể dùng bước đi 2 ô này để "lách qua" ô đang bị Tốt đối phương khống chế mà không bị bắt. Luật bắt tốt qua đường xóa bỏ lợi thế đó: Tốt đi 2 ô vẫn có thể bị bắt như khi nó chỉ đi 1 ô.

3 điều kiện để bắt tốt qua đường

1. Tốt của bạn đang ở hàng thứ 5 tính từ phía bạn: Tốt trắng ở hàng 5, Tốt đen ở hàng 4.
2. Tốt đối phương vừa đi 2 ô từ ô xuất phát và dừng ở ngay bên cạnh Tốt của bạn (cột liền kề, cùng hàng).
3. Bạn bắt ngay ở nước liền sau đó.

Khi bắt, Tốt của bạn đi chéo lên ô nằm phía sau Tốt đối phương (ô mà nó vừa đi qua), còn Tốt đối phương bị nhấc khỏi bàn cờ. Đây là trường hợp duy nhất trong cờ vua mà quân bị bắt không đứng ở ô quân bắt đi tới.

Ví dụ từng bước

Ván cờ bắt đầu bằng 1.e4 a6 2.e5. Tốt trắng đã tiến tới e5, tức hàng 5. Bây giờ Đen đi Tốt d7 lên d5 (2 ô):

87654321abcdefgh

CoVua.info

Tốt đen dừng ở d5, ngay cạnh Tốt e5. Cả 3 điều kiện đều thỏa mãn, nên ở nước này Trắng được bắt tốt qua đường:

87654321abcdefgh

CoVua.info

87654321abcdefgh

CoVua.info

♟ Thử ngay

Đen vừa đi d7–d5. Trắng hãy bắt tốt qua đường.

87654321abcdefgh

CoVua.info

Kéo quân trên bàn cờ để đi.

↺ Làm lại💡 Gợi ý

Quân Đen cũng bắt tốt qua đường như vậy

Với quân Đen, Tốt bắt phải ở hàng 4. Ví dụ sau 1.c4 e5 2.Nc3 e4 3.d4, Tốt trắng vừa đi d2–d4, dừng ngay cạnh Tốt đen ở e4. Đen được bắt tốt qua đường bằng nước e4 × d3.

♟ Thử ngay

Trắng vừa đi d2–d4. Đen hãy bắt tốt qua đường.

12345678hgfedcba

CoVua.info

Kéo quân trên bàn cờ để đi.

↺ Làm lại💡 Gợi ý

Chỉ được bắt ngay nước tiếp theo

Quyền bắt tốt qua đường chỉ tồn tại trong đúng một nước. Ở ví dụ trên, nếu Trắng không bắt ngay mà đi một nước khác, thì dù hai Tốt vẫn đứng cạnh nhau ở d5 và e5, Trắng sẽ không bao giờ được bắt Tốt d5 theo cách này nữa.

Ngược lại, quyền này xuất hiện lại mỗi khi có một Tốt đối phương khác đi 2 ô và dừng cạnh Tốt của bạn.

Cách ghi nước bắt tốt qua đường

Khi ghi ván cờ, nước bắt tốt qua đường được ghi như một nước Tốt bắt quân bình thường: cột xuất phát của Tốt, dấu x và ô Tốt dừng lại (không phải ô của Tốt bị bắt). Ở ví dụ đầu bài, nước đi được ghi là exd6, có thể thêm e.p. cho rõ: exd6 e.p.

Những điểm hay bị nhầm

• Tốt đối phương đi 1 ô hai lần để đến cạnh Tốt của bạn thì không được bắt qua đường. Luật chỉ áp dụng khi Tốt đi 2 ô trong một nước.
• Tốt của bạn phải đứng sẵn ở hàng 5 (Đen: hàng 4) trước khi Tốt đối phương đi 2 ô.
• Không bắt buộc phải bắt, trừ khi đó là nước đi hợp lệ duy nhất.
• Không được bắt nếu làm Vua mình bị chiếu. Như mọi nước đi khác, nếu sau khi bắt Vua của bạn bị chiếu thì nước bắt không hợp lệ. Trường hợp hiếm gặp nhưng có thật: hai Tốt cùng rời khỏi một hàng ngang và để lộ Vua cho Xe hoặc Hậu đối phương.

87654321abcdefgh

CoVua.info