Giáo án cờ vua bài 9: Chiếu hết bằng Hậu, Xe và chiếu hết hàng cuối

👥 Đối tượng: Người mới bắt đầu, học sinh tiểu học (6–11 tuổi)
⏱ Thời lượng: 45 phút · Buổi 9/12
🏫 Hình thức: trên lớp hoặc online (Zoom, Zalo, Google Meet)

🎓 Mở trên bàn cờ giảng dạy

I. Mục tiêu

Sau buổi học, học viên:

Chiếu hết được bằng Hậu và Vua khi đối phương chỉ còn Vua, không để xảy ra pat.
Chiếu hết được bằng Xe và Vua: dồn Vua đối phương ra mép bàn cờ.
Nhận ra và phòng thế chiếu hết hàng cuối bằng "lỗ thở".

II. Chuẩn bị

Bàn cờ giảng dạy (chiếu hoặc chia sẻ màn hình).
Bộ cờ cho từng cặp học viên, hoặc máy tính / điện thoại khi học online.

III. Tiến trình dạy học

1. Ôn bài cũ 0–5 phút

Hỏi lại các trường hợp hòa, nhất là pat. Đố một thế pat.

2. Chiếu hết bằng Hậu và Vua 5–17 phút

Nguyên tắc: dùng Hậu thu hẹp vùng của Vua đối phương (đứng cách một nước Mã để "nhốt"), đẩy Vua ra mép bàn cờ, rồi đưa Vua mình lại gần để hỗ trợ Hậu chiếu hết. Luôn kiểm tra sau mỗi nước: Vua đối phương còn ít nhất một ô để đi không? Nếu không và không bị chiếu là pat.

3. Chiếu hết bằng Xe và Vua 17–27 phút

Xe chiếu hết ở mép bàn cờ khi Vua mình đứng đối diện Vua đối phương (cách một ô). Dùng thế cờ: Vua trắng e6 đối diện Vua đen e8, Xe chiếu hết ở hàng 8 (Ra8#).

4. Chiếu hết hàng cuối 27–40 phút

Vua đã nhập thành, ba Tốt phía trước chưa đi: Xe hoặc Hậu đối phương chiếm hàng cuối là chiếu hết. Cho học viên tìm đòn thí Hậu ở thế cờ 4 (1.Qe8+! Rxe8 2.Rxe8#). Cách phòng: tạo lỗ thở bằng nước h2–h3 (hoặc g2–g3).

5. Củng cố, giao bài 40–45 phút

Cho từng cặp học viên luyện chiếu hết bằng Hậu: một em cầm Vua + Hậu, em kia chỉ cầm Vua, đổi lượt. Giao bài tập về nhà.

IV. Thế cờ dùng trong bài

Các thế cờ dưới đây được nạp sẵn khi bấm mở trên bàn cờ giảng dạy (PageDown để chuyển thế cờ).

8765

4321abcd

fgh

1. Luyện chiếu hết bằng Hậu và Vua: dùng Hậu nhốt Vua đen, đẩy ra mép, rồi đưa Vua trắng lại gần. Cẩn thận pat!

654321abcdefg

2. Cảnh báo: thế pat. Hậu đứng c7 khóa hết ô của Vua đen nhưng không chiếu, ván cờ hòa.

54321a

bcdefgh

3. Hai Vua đối diện: Xe chiếu hết ở hàng 8 (Ra8#).

65432

1abcde

4. Trắng đi và chiếu hết trong 2 nước: thí Hậu để mở hàng cuối.

5432

1abcd

efg

5. Đen đã có lỗ thở h6: nếu Trắng chiếu Rd8+, Vua chạy lên h7 và không bị chiếu hết.

V. Trò chơi

Chiếu hết trong 10 nước

Từng cặp: một bên có Vua + Hậu (hoặc Vua + Xe), bên kia chỉ có Vua, đặt ngẫu nhiên. Bên mạnh phải chiếu hết trong 10 nước (Xe: 20 nước); để pat hoặc quá số nước là thua. Đổi vai sau mỗi ván.

VI. Lưu ý cho giáo viên

Chiếu hết bằng Xe khó hơn bằng Hậu; nếu lớp chưa vững, dành cả buổi cho Hậu và để Xe sang buổi ôn tập.
Đáp án thế cờ 4: 1.Qe8+! Rxe8 2.Rxe8#.

VII. Bài tập về nhà

Đọc bài chiếu hết bằng Hậu, chiếu hết bằng Xe và chiếu hết hàng cuối.
Giải 10 bài chiếu hết hàng cuối.