Giáo án cờ vua bài 7: Nhập thành, phong cấp và bắt tốt qua đường
I. Mục tiêu
Sau buổi học, học viên:
- Nhập thành đúng cách (cánh Vua và cánh Hậu) và nhớ 4 điều kiện nhập thành.
- Phong cấp Tốt khi tới hàng cuối, biết nên chọn Hậu trong hầu hết trường hợp.
- Hiểu luật bắt tốt qua đường và chỉ được bắt ngay ở nước kế tiếp.
II. Chuẩn bị
- Bàn cờ giảng dạy (chiếu hoặc chia sẻ màn hình).
- Bộ cờ cho từng cặp học viên, hoặc máy tính / điện thoại khi học online.
III. Tiến trình dạy học
1. Ôn bài cũ 0–5 phút
Đố 2 thế cờ chiếu hết 1 nước. Hỏi lại 3 cách thoát chiếu.
2. Nhập thành 5–18 phút
Nhập thành là nước đi duy nhất di chuyển hai quân cùng lúc: Vua đi 2 ô về phía Xe, Xe nhảy qua đứng cạnh Vua. Cánh Vua: Vua e1 → g1, Xe h1 → f1 (ghi O-O). Cánh Hậu: Vua e1 → c1, Xe a1 → d1 (ghi O-O-O). 4 điều kiện: Vua và Xe đó chưa đi lần nào; giữa Vua và Xe không có quân; Vua không đang bị chiếu; Vua không đi qua hoặc đứng vào ô bị tấn công. Mục đích: đưa Vua vào góc an toàn và đưa Xe vào trận.
3. Phong cấp 18–28 phút
Tốt đi tới hàng cuối (hàng 8 với Trắng, hàng 1 với Đen) bắt buộc đổi thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã cùng màu, không thành Vua. Gần như luôn chọn Hậu vì Hậu mạnh nhất. Có thể có hai, ba Hậu trên bàn cờ.
4. Bắt tốt qua đường 28–38 phút
Khi Tốt đối phương đi 2 ô ở nước đầu và dừng ngay cạnh Tốt của mình (cùng hàng), Tốt của mình được ăn nó như thể nó chỉ đi 1 ô. Chỉ được bắt ngay ở nước kế tiếp, để sau là mất quyền. Dùng thế cờ: Đen vừa đi d7–d5, Trắng bắt exd6.
5. Củng cố, giao bài 38–45 phút
Hỏi nhanh từng điều kiện nhập thành bằng tình huống: "Vua đang bị chiếu có nhập thành được không?" (Không.) "Xe đã đi rồi quay về chỗ cũ có nhập thành được không?" (Không.) Giao bài tập về nhà.
IV. Thế cờ dùng trong bài
Các thế cờ dưới đây được nạp sẵn khi bấm mở trên bàn cờ giảng dạy (PageDown để chuyển thế cờ).
7
65432
1a
bcde
fgh7654321abcdefgh765432
1abcdefgh654321abcdefgh7654321abcdefghV. Trò chơi
Đúng hay sai?
Giáo viên bày các tình huống nhập thành trên bàn cờ giảng dạy (Vua bị chiếu, có quân đứng giữa, ô Vua đi qua bị tấn công, Xe đã đi…). Học viên trả lời "được" hay "không được" nhập thành và giải thích điều kiện nào bị vi phạm.
VI. Lưu ý cho giáo viên
- Với thế cờ thứ 3, hãy che ghi chú (hoặc xóa ghi chú trên Bàn cờ giảng dạy) và hỏi học viên trước: bên nào nhập thành được, bên nào không, vì sao?
- Nhắc học viên: khi nhập thành, chạm vào Vua trước (đi Vua 2 ô), sau đó mới đi Xe.
VII. Bài tập về nhà
- Đọc 3 bài: nhập thành, phong cấp, bắt tốt qua đường.
- Giải 5 bài bài tập phong cấp.